O negatywnym wpływie alkoholu na nasze zdrowie wie każdy. Często mówi się o szkodliwości napojów alkoholowych na zdrowie naszej wątroby, trzustki czy serca, a nawet – mózgu. O mózgu rzadziej mówi się jednak w kontekście naszej psychiki i tego, jaki wpływ ma na nią spożywany przez nas alkohol. Wbrew pozorom, wpływ alkoholu na psychikę jest ogromny, a skutki nadużywania alkoholu w tym kontekście są niestety niezwykle szkodliwe. Jest o to łatwo, gdyż powszechnie mówi się o relaksacyjnym działaniu alkoholu – w rzeczywistości jest to jednak błędne myślenie, gdyż działanie to mija bardzo szybko, a związane jest z upośledzeniem pracy naszych neuroprzekaźników, tak ważnych dla naszego zdrowia psychicznego. Dowiedz się, w jaki sposób alkohol wpływa na nasz mózg i jaki ma związek z występowaniem stanów lękowych.

Jak alkohol działa na mózg? Wpływ alkoholu na mózg

Zachowanie po spożyciu alkoholu bezsprzecznie zmienia się – praca mózgu, a zwłaszcza jego neuroprzekaźników, po spożyciu alkoholu zostaje zaburzona, co skutkuje odmiennym od tego w stanie trzeźwości zachowaniem. Alkohol wykazuje działanie hamujące dla pewnych substancji chemicznych naszego mózgu, w związku z czym stłumione zostają niektóre sygnały przekazywane pomiędzy komórkami nerwowymi. To dzięki temu alkohol przynosi nam poczucie rozluźnienia i relaksu, co przekłada się na utratę kontroli nad zachowaniem.

W naszym mózgu istnieją neuroprzekaźniki pełniące bardzo zróżnicowane role: jedne pobudzają aktywność neuronalną człowieka, inne ją hamują. W tej drugiej grupie, odpowiedzialnej za hamowanie czynności ośrodkowego układu nerwowego, znajduje się neuroprzekaźnik GABA. Jego działanie odpowiada za wyciszenie, rozluźnienie mięśni i relaksację. Alkohol wzmacnia działanie tego neuroprzekaźnika, co prowadzi do naszego wyjątkowo dobrego samopoczucia po spożyciu alkoholu. Do czasu, gdyż należy pamiętać, że pomimo tego złudnego poczucia wyciszenia i rozluźnienia, alkohol to depresant.

Należy też wspomnieć o silnym działaniu alkoholu etylowego na układ nagrody w naszym mózgu, który pod wpływem substancji alkoholowych zostaje upośledzony. Objętość znajdującego się w układzie nagrody tzw. prążkowia brzusznego zmniejsza się, a to dzięki niemu utrzymujemy motywację do wykonywania codziennych zadań. Za prawidłową pracę prążkowia brzusznego odpowiada dopamina, która skłania nas do powtarzania codziennych czynności (takich jak jedzenie czy picie). Alkohol pobudza neuroprzekaźniki odpowiedzialne za wydzielanie dopaminy – dochodzi więc do tego, że prawidłowa praca tych neuroprzekaźników zostaje zaburzona, a wydzielanie dopaminy staje się upośledzone wskutek sztucznego wytwarzania jej przez alkohol. W efekcie, gdy nie pijemy alkoholu, standardowe wydzielanie dopaminy jest zmniejszone, a to prowadzi do chronicznych problemów z utrzymaniem motywacji. Długo utrzymujący się taki stan może przyczyniać się do rozwoju m.in. depresji.

Chociaż część zmian, jakie zachodzą w naszym mózgu pod wpływem alkoholu, jest tymczasowa, to jednak w miarę spożywania coraz większych jego ilości – zaczyna dochodzić do trwałych uszkodzeń w obrębie komórek naszego mózgu. 

Czy alkohol jest psychoaktywny?

Substancje psychoaktywne dzielimy na działające stymulująco, depresyjne i psychodeliki.

Alkohol wpływa na nasz ośrodkowy układ nerwowy, w związku z czym tak – alkohol to substancja psychoaktywna należąca do grupy depresantów. Działanie alkoholu jako „depresantu” związane jest z opisanym już powyżej działaniem na pracę neuroprzekaźników, w tym na receptory GABA. Zaburzone wydzielanie dopaminy, a także serotoniny, również jest w tym kontekście istotne.

Alkohol stopniowo powoduje zaburzenia w kontroli zachowań, w pamięci, w regulacji emocjonalnej. Choć początkowo odczuwa się pozornie pozytywne skutki picia alkoholu, czyli efekty jego hamującego działania na nasze neuroprzekaźniki – rozluźnienie, poczucie zrelaksowania, z czasem zaczynają występować uczucie senności, znużenie, zmęczenie.

Alkohol uszkadza struktury naszego mózgu, wpływa na nasz ośrodkowy układ nerwowy. Daje złudne poczucie zrelaksowania i początkowo niesie ze sobą dobre samopoczucie, długofalowo wpływa jednak negatywnie na nasz mózg i upośledza pracę wielu receptorów. Abstynencja, tak niezbędna dla wyjścia z nałogu alkoholowego, w wielu przypadkach wiąże się z wystąpieniem wahań nastroju, w tym nawet stanów depresyjnych i lękowych.

Lęki po alkoholu

Stany lękowe to zaburzenia związane z chronicznym poczuciem zagrożenia, lęku, spowodowane nieprawidłowym przetwarzaniem informacji z powodu upośledzonego funkcjonowania naszego układu nerwowego. Stanów lękowych nie należy mylić ze strachem, są one związane z uczuciem ciągłego lub napadowego poczucia niepokoju i lęku, w niektórych przypadkach dodatkowo objawiającego się atakami paniki.

Stany lękowe najczęściej są reakcją naszego organizmu i naszej psychiki na problemy, z jakimi zmagamy się w ciągu naszego życia. Szczególnym przyczynkiem do rozwoju zaburzeń lękowych są mogą być trudne i traumatyczne przeżycia związane na przykład z alkoholizmem lub przemocą w okresie dorastania. Również trudności związane z dojrzewaniem, a także różnego rodzaju problemy w życiu dorosłym mogą przyczyniać się do rozwinięcia się stanów lękowych.

Nierzadko reakcją na chroniczne napady lęku jest sięgnięcie po alkohol. Jego pozorne działanie rozluźniające związane z działaniem hamującym na receptory w naszym mózgu przynosi szybką, choć ulotną ulgę. Alkohol sprawia, że zapominamy na krótką chwilę o problemach i tłumi nasze lęki. Do czasu. Takie działanie alkoholu jest jedynie tymczasowe, a zaburzona praca naszego ośrodkowego układu nerwowego i neuroprzekaźników wiąże się z nagłym spadkiem nastroju i nasileniem symptomów, które dokuczały nam wcześniej.

W wielu przypadkach lęki po alkoholu związane są z wystąpieniem objawów zespołu abstynencyjnego, dla którego charakterystycznymi objawami są: obniżony nastrój, rozdrażnienie, nerwowość i stany lękowe.

Lęki po alkoholu – objawy

Do najczęstszych objawów stanów lękowych po alkoholu należą:

• przyśpieszone bicie serca,
• spłycony i szybki oddech,
• uczucie duszności,
• drżenie,
• ciągłe lub nagłe poczucie lęku i niepokoju,
• ataki paniki.

Warto pamiętać, że występujące objawy w zaburzeniach lękowych mogą być bardzo różnorodne. U różnych osób symptomy mogą być inne, mogą występować w innej intensywności i częstotliwości. Wiele zależy chociażby od tego, czy dana osoba cierpi na zaburzenia lękowe, czy też doświadcza stanów lękowych jedynie po odstawieniu alkoholu.

Jak radzić sobie z lękami po alkoholu?

Chociaż najskuteczniejszym sposobem leczenia zaburzeń lękowych, zwłaszcza tych związanych z występowaniem stanów lękowych po alkoholu, będzie połączenie farmakoterapii z psychoterapią, istnieją doraźne sposoby radzenia sobie ze stanami lękowymi.

• Odstaw alkohol. Choć to właśnie w abstynencji możemy doświadczyć największego zintensyfikowania stanów lękowych, musimy zrozumieć, że dalsze sięganie po alkohol to tak naprawdę błędne koło.
• Oddychaj. Pamiętaj o głębokim, spokojnym oddechu przez nos i usta. Pozwoli ci to na ukojenie układu nerwowego i dotlenienie mózgu.
• Otwórz się i porozmawiaj z kimś. Rozmowa z zaufaną osobą pozwala uporządkować i zrozumieć własne emocje.
• Zadbaj o siebie. Spróbuj zaspokoić swoje podstawowe potrzeby związane z wypoczynkiem i zatroszcz się o siebie.